तुळस ( Ocimum Tenuiflorum )

तुळस (Ocimum Tenuiflorum) हे एक वनस्पती म्हणून आपुन ओळखतो.

पण ह्या झाडाची खरी माहिती कधी जाणून घेण्याचा प्रयत्न केला का ?

तुळशीचं झाड हे नेहमी दारात का ठेवावं ?

दर वेळी सकाळी पहाटे उठून त्या झाडाची पुज्या का करतात ?

औषधे म्हणून या झाडाच्या पानांचा कसा उपयोग होतो?

चला तर मग पाहूया या सर्व प्रश्नांची उत्तरे !

आवश्याक माहिती
सक्रिय घटक(चे):	ursolic acid, beta-caryophyllene, Linalool, and 1,8-cineole
पर्यायी नाव(नावे):	वन तुळशी, पवित्र तुळस, कृष्ण तुलसी, ओसीमम ग्रेटिसिमम, ओसीमम गर्भगृह, ओसीमम टेनुइफ्लोरम, रामा तुळशी, श्यामा तुलसी, श्री तुळशी, तुळसी, तुळशी, वना तुळशी, जंगली तुळशी
कायदेशीर स्थिती:	बहुतेक राज्यांमध्ये (युनायटेड स्टेट्स) कायदेशीर पाककला (स्वयंपाक) किंवा ओव्हर-द-काउंटर (OTC) औषधी वनस्पती
सूचित डोस:	स्थिती आणि डोस फॉर्मवर आधारित बदलते
सुरक्षितता विचार:	गर्भधारणा, स्तनपान आणि मुले. रक्तदाब औषधे, रक्त पातळ करणारी, आराम देणारी, कोलेस्टेरॉल कमी करणारी, मधुमेह आणि रोगप्रतिकारक शक्तीच्या औषधांसह वापरा.

वृंदावन मध्ये तुलसी नावाची एक गोपी होती. तिला राधा ने श्राप दिला होता, त्या श्रापावर तुलसीने देव ब्रह्म यांची तपश्यर्या करून वर्धान मागितले. या श्रापामधून मुक्त होऊन तिला श्री कृष्ण यांच्याशी विवाह करायचं होत हे होण्यासाठी मानव स्वरूपात कृष्णाशी विवाह कारण शक्य न्हवतं, तिला भूलोकात तिला तुलसी वृक्ष म्हणून सेवा करावी लागेल. म्हणून ब्रम्ह देव तिला तुलसी वृक्ष वर्धान देऊन सर्वात श्रेष्ठ म्हणून मानली जाईन.

कोणतीहि पूज्य करताना तुळस असेल तरच पूज्य संपन्न होईल आणि आयुर्वेदिक म्हणून उपयोग होईल आणि दर वर्षी आपुन तुलसीच लग्न विष्णू किंवा त्यांचे अवतार श्रीकृष्ण,नारायण याच्याशी विवाह प्रबोधिनी एकादशी या दिवशी लावतो हे हि एक वर्धान आहे. तुळशी विवाह हा विष्णूचा तुळशीशी विवाह लावण्याचा पूजोत्सव आहे. वृंदावन मध्ये तुलसी वृंदावन असे मोठे एक गार्डन आहे. कधी भेट दिलीत तर अजून हे पाहायला मिळते.

देवी तुळशी’ची दोन रूपे आहेत, पहिली गंडकी नदीची आणि दुसरी तुळशीवनस्पतीची. भगवान विष्णू त्यांच्यासोबत गंडकी नदीत शालिग्रामच्या रूपात राहतात. बिहारमधील गंडकी नदीत सर्वाधिक शालिग्राम आढळतात. ती भगवान विष्णूची पत्नी आहे.

उत्सव

तुळशीशी विवाह हा उत्सव भारत देशामध्ये महाराष्ट्र, गुजरात, आंध्रप्रदेश आणि तेलंगणा या राज्य मध्ये खूप उत्साहात सादर केला जातो

सर्वोत्तम जागा-वास्तु दिशा

तुळस दारात असल्याने शुभ मानलं जाते आणि सकाळी तुळशीची लक्षुमी म्हणून पूज्य केली जाते. तुळशीचे रोप हे नेहमी सूर्य उगवत असेल त्या ठिकाणी म्हणजे आपल्या दरवाजा हा पूर्वे कडे असतो तसेच घराच्या समोर किंवा घराच्या मध्यभागी अंगणात तुळशीचे वृंदावन असते.

तुळशीचे झाड

अजून पर्यंत आपुन तुळशीचे रोपटे पहिले असेल पण तुळशीचे खूप मोठे झाड हि आहे ते पाहण्यासाठी Karnataka राज्य मध्ये पाहायला मिळतात

तुळशीची माल

महाराष्ट्रमध्ये जे लोक पंढरीची वारी वारकरी संप्रदायची ते वारकरी लोक तुळशीची माल आपल्या गळ्यात घालतात, कारण कि तुळशीचे झाड हे खूप पवित्र मानले जाते.

तुळशीच्या रोपाची काळजी, देखभाल कशी करावी

सूर्यप्रकाश:- वनस्पती पूर्ण आणि आंशिक सूर्यप्रकाशात चांगली वाढते.

माती:- तुळशीच्या रोपासाठी सच्छिद्र आणि पाण्याचा निचरा होणारी माती निवडा. चिकणमातीचा वापर टाळा. हवेशीर ठेवण्याचा प्रयत्न करा. काली माथी हि खूप पौष्टिक ठरते

रोपांची छाटणी:- नियमितपणे रोपांची छाटणी केल्याची खात्री करा. वाळलेली पाने काढा आणि पाणी घालत ठेवा. कळ्या फुलण्याआधी ते कापून टाका, ज्यामुळे वनस्पती अधिक झुडूप होईल.

पाणी देणे:- उन्हाळ्यात दररोज आणि हिवाळ्यात पर्यायी दिवशी रोपाला पाणी द्या.

खते:- हिरवे आणि निरोगी ठेवण्यासाठी सेंद्रिय खते घाला.

कीटक समस्या:- खराब वाढीच्या परिस्थितीत, योजना सामान्य कीटक जसे की मीली बग्स, ऍफिड्स, स्पायडर माइट्स आणि व्हाईटफ्लाय यांच्या आक्रमणास संवेदनशील असते. कडुलिंबावर आधारित सेंद्रिय कीटकनाशक किंवा कीटकनाशक साबण वापरा.

घरासाठी कोणती तुळशी चांगली आहे

रामा आणि श्यामा तुळशी या दोन्ही वनस्पती त्यांच्या औषधी फायद्यांसाठी मोठ्या प्रमाणावर लोकप्रिय आहेत. या पैकी कोणती हि ठेवू शकता.

भारतात तुळशीच्या वनस्पतीचे वेगवेगळे प्रकार आहेत. पवित्र तुळस किंवा हिरवी तुळशीची वनस्पती ही सामान्यतः उपलब्ध असलेली तुळशीची वनस्पती आहे जी वास्तुशास्त्रानुसार शुभ मानली जाते.

श्यामा-तुळशी

गडद हिरवी किंवा जांभळी पाने आणि जांभळ्या देठ असलेल्या तुळशीला ‘श्यामा-तुळशी’ किंवा ‘गडद तुळशी’ किंवा ‘कृष्ण-तुळशी’ म्हणतात. हे भगवान कृष्णाशी संबंधित आहे कारण त्याचा जांभळा रंग भगवान कृष्णाच्या गडद रंगासारखा आहे. श्यामा तुळशीला कृष्ण तुळशी (Ocimum tenuiflorum) या नावानेही ओळखले जाते. हे तुळशीचे प्रकार आहे ज्यामध्ये घशाचे संक्रमण, त्वचा रोग, कान दुखणे, नाकाचे घाव आणि श्वासोच्छवासाच्या समस्यांवर उपचार करणे यासारख्या अद्वितीय औषधी फायदे आहेत.

रामा तुळशी

हिरव्या पानांच्या तुळशीला ‘श्री-तुलसी’ म्हणतात, ज्याला ‘भाग्यवान तुळशी’ किंवा ‘रामा-तुलसी’ किंवा ‘तेजस्वी तुळशी’ असेही म्हणतात. रामा तुळशी (Ocimum sanctum), त्याच्या उपचार गुणधर्मांसाठी ओळखली जाते आणि धार्मिक हेतूंसाठी वापरली जाते. तुळशीच्या पानांची चव इतर तुळशीच्या प्रकारांपेक्षा गोड असते.

कपूर तुळशी

तुळशीचे हे रूप त्याच्या उपचारांच्या गुणधर्मांसाठी आणि अनेक जीवघेण्या रोगांशी लढण्यासाठी ओळखले जाते. यात एक सुगंधी वास आहे जो तपासणी आणि डासांना दूर ठेवतो.

इतर अजून खूप असे तुळशीचे रूपे आहेत त्या मध्ये तुळशी किंवा जंगली तुळशी आहेत.

उपचारात्मक फायदे

Ø डॉक्टर असा सल्ला देतो कि रोज तुळशीचे एक पान खावं त्याने मांसाला आजार कमी होतो

Øतसेच रोज एक पान खाल्याने स्मरण शक्ती वाढते म्हणून शाळेत जाणारी पोर परीक्षेच्या वेळेस तुळशीचे पान खायचे.

Ø तुळशीची पाने त्यांच्या औषधी गुणधर्मांसाठी मोठ्या प्रमाणावर ओळखली जातात आणि आयुर्वेदामध्ये वापरली जातात, जी औषधाची पर्यायी प्रणाली आहे.
Ø ताप असेल तर तुळशीच्या पानांचा काढा बनून आजारी व्यक्तीला पियाला दिला जातो.
Ø तुळशीमध्ये अँटी-व्हायरल, अँटी-फंगल आणि अँटी-बॅक्टेरियल गुणधर्म आहेत जे संक्रमणाशी लढण्यास मदत करतात, कर्करोग, हृदयाशी संबंधित रोग, श्वसनाचे आजार, त्वचेच्या समस्या, जिवाणू संक्रमण इत्यादींसह विविध रोग आणि परिस्थितींशी लढण्यास मदत करतात.

Ø यकृताच्या समस्या असलेल्या लोकांसाठीही तुळशीचा चहा घेणे फायदेशीर असल्याचे आढळून आले आहे.
Ø शिवाय तुळशीचा उपयोग औषधी वनस्पती म्हणूनही केला जातो.

Ø स्मरणशक्ती वाढवण्यासाठी तुळशीची पाणी खाल्ली जातात.

अश्या प्रकारे- खूप मोठ्या प्रमाणात तुळशीच्या झाडाचा उपयोग हा औषधी वनस्पती म्हणून केला जातो

FAQs सतत विचारले जाणारे प्रश्न
घरात तुळशीची किती रोपे ठेवावीत ?
तुळशीची रोपे विषम संख्येत ठेवावीत.एक असेल तरी हि चालेल जास्त आहेत तर उत्तमच आहे.

तुळशीचे रोप बाहेर का ठेवले जाते ?
वनस्पती उष्णकटिबंधीय आहे आणि 6-8 तास सूर्यप्रकाश आवश्यक आहे.

तुळशीच्या रोपासाठी कोणती दिशा चांगली आहे ?
तुळशीची रोपे ठेवण्यासाठी आदर्श स्थान पूर्व, ईशान्य किंवा उत्तर किंवा घराच्या मध्यभागी आहे.

निष्कर्ष (Conclusion)

वसाहती आधुनिकतेच्या परिस्थितीत भारतातील ऐतिहासिक चेतना आणि इतिहासलेखन अभ्यासामध्ये आमूलाग्र परिवर्तन झाले. या कामाचा एक मध्यवर्ती उद्देश हा आहे की या परिवर्तनाची विशिष्ट वैशिष्ट्ये रेखाटणे, आणि ही वैशिष्ट्ये त्याच्या पश्चिम भारतीय, मराठी भाषेतील आधुनिकतेचा विशिष्ट अनुभव कशा प्रकारे प्रकाशित करू शकतात याचा शोध घेणे. मी अठराव्या शतकातील पूर्व-औपनिवेशिक इतिहास-लेखन अधिवेशनांपासून एकोणिसाव्या आणि विसाव्या शतकातील आधुनिक इतिहासलेखनापर्यंतच्या बदलांचा मागोवा घेतला आहे आणि या शतकांमध्ये भूतकाळाची निर्मिती आणि पुनरुत्पादित होत असलेल्या बदलत्या राजकीय आणि सामाजिक संदर्भांची ओळख करून दिली आहे.आरोग्य विषयक माहिती तसेच नवीन नवीन आयडिया संकल्पना तुम्हाला याची माहिती देण्यात मला खूप आनंद होत आहे. जर तुम्हाला आमचा लेख आवडला असेल तर ही माहिती जास्तीत जास्त लोकांपर्यंत शेअर करा. पुढे सुरू ठेवण्यासाठी या IMP History वर क्लिक करा.

ही माहिती लिहिण्यामागचा माझा हेतू अत्यंत शुद्ध असून कोणाचीही प्रस्थापित मतं खोडण्याचा, कुणालाही दुखावण्याचा माझा हेतू नाही. कृपया गैरसमज करून घेऊ नयेत.माझे मत हे; वाचन, मनन, चिंतन, अवलोकन विविध चर्चा आणि काही अनुभव इत्यादींचा परिपाक असून, त्याला कोणताही सबळ पुरावा ह्या क्षणी माझ्याकडे मागू नये ही नम्र विनंती.

हि माहिती आवडल्यास व्हाट्स अँप वर क्लिक करून इतरांना हि share करा अजून काही माहिती हवी असल्यास कंमेकॅन्ट बॉक्स मध्ये सांगू शकता